Arkivë
Kontakt
Dėrgoni shkrime
RSS
Intervistė me professor Alberto Areddu
Vendos në Facebook
Professor Alberto G. Areddu prej vitesh interesohet në disiplinën e
“gjuhësisë Sarde” mbi të cilën ka publikuar: “Studime Etimologjike
Logurdeze”, “Shënime dhe Shtesa mbi DES” (1996), “Launeddas dhe studime
të tjera greko-italike” (2004). Ka publikuar recensionet e tij në
Romance Philology të Berkeley, dhe është recensuar nga H.J. Wolf në
“Zeitschrift für Romanische Philologie” (2002).
Në studimin e tij të
fundit “Origjina Shqiptare e Qytetërimit në Sardenjë” 2007, autori me
kërkimet e tij arrin deri tek burimet origjinale te gjuhës Sarde, duke
dëshmuar dhe duke nxjerr në pah prespektivën paleoilirike si më bindëse
bazuar në elementët e shumtë të toponomastikës dhe të lesemave të
pashpjeguara deri më sot.
Brunilda Ternova:
Para së gjithash Profesor Areddu ju falenderoj për mundësnë që na
ofruat për t’ju bërë këtë intervistë, duke i mundësuar lexuesit
shqiptar (në Shqipëri dhe në diasporë) që të njoh Juve dhe veprën tuaj
shkencore.
Prof. Alberto G. Areddu: Faleminderit Juve që më mundësuat të flas mbi punën time.
Brunilda Ternova:
Meqënëse vepra është e vështirë të konceptohet e shkëputur nga krijuesi
i saj, më lejoni t’ju pyes diçka mbi personin tuaj. Kush është Profesor
Alberto Areddu, ku ka lindur dhe ku është rritur?
Prof. Alberto G. Areddu:
Kam lindur në Xhenova nga prindër sardenjas ku dhe jam diplomuar, e më
pas jam transferuar në Sardenjë, ku aktualisht punoj si profesor në një
shkollë publike të profilit të mesëm ku dhe jap mësim.
Brunilda Ternova:
Libri juaj “Origjina Shqiptare e Qytetërimit në Sardenjë” është
publikuar në 2007 dhe është një libër që trajton argumente shumë
interesante në fushën gjuhësore, etnografike dhe historike. Mund të na
shpjegoni çfarë do të thotë ky libër për ju? Çfarë ju ka shtyrë të
ndërmerrni përsipër një studim të tille, si kanë lindur këto studime
dhe si janë zhvilluar gjatë kohës?
Prof. Alberto G. Areddu:
Ajo që më ka interesuar prej kohësh ka qënë gjetja e shpjegimeve në
lidhje me origjinën e sardëve, të cilët duke qënë banorë të një ishulli
patjetër që duhet të jenë të ardhur nga diku, por deri më sot hipotezat
e ndryshme që janë shfaqur, thjesht kanë eliminuar njëra-tjetrën. Unë
prej kohësh jam i interesuar nëpërmjet kërkimit etimologjik në këtë
fushë, dhe vështirësia qëndronte në gjetjen e materjaleve të
mjaftueshëme për të përforcuar denjësisht dhe në mënyrë shkencore ato
që ishin në fillim thjesht parandjenja.
Brunilda Ternova:
Cilat janë pikat e forta që sipas jush argumentojnë teornë tuaj mbi
origjinën ilire të qytetërimit në Sardenjë? Si shpjegohet që studjuesit
e tjerë kanë druajtje, për të mos thëne frikë, ti trajtojnë këto pika
takimi historike në antikitet midis popullit Sardenjas dhe atij Ilir?
Prof. Alberto G. Areddu:
Kjo është një pyetje e rëndësishme. Duhet të dihet dhe mund ta themi pa
frikë fare, se argumenti i antikuareve dhe veçanërisht ai i
toponomastikës rindërtuese në Sardenjë është i kontraktuar vetëm për
pak studjues, të cilët nuk kanë asnjë interes që një jo-akademik të
shprehë opinione në kundërshtim me hipotezat ose punimet e tyre. Kështu
ndodhi që i vetmi recension (pozitiv në pjesën më të madhe) që ka dalë
deri më sot, i përket ballkanologut Emanuele Banfi të Universitetit të
Milanos i cili nuk është sardenjas.
Ka edhe një arësye të
përgjithëshme që e bën më pak interesant studimin tim: prej vitesh
egziston një rrymë e shtëpive botuese sardenjase, që është e interesuar
më shumë të manifestojë (sesa të dëshmojë) se Paleosardët ishin Semitë
antikë, rastësisht krijues të një qytetërimi të jashtëzakonshëm të
lindur gati abiogjenetikisht¹ ...Gjithashtu edhe baronët universitarë
janë të tërhequr nga këto hipoteza dhe shkruajnë libra easy reading (të
lehtë për tu lexuar) për publikun e pashkolluar. Për këtë arsye shumë
njerëz në Sardenjë mendojnë se sardët rrjedhin nga Lidët imagjinarë
(mbi të cilët nuk dimë praktikisht asgjë), dhe se sardenjasit nuk janë
gjë tjetër veçse unaza lidhëse me Etruskët.
Pra ështe e
thjeshtë të kuptohet, pasi në të vërtet nuk ka asnjë Babilonez ose
Lidian të gjallë e në jetë që të mund të replikojë në lidhje me
pasaktësitë e këtyre studjuesve.
Kuptohet qartë se ideja është
shitja e flakonave të shpresës për njerëz që mendojnë se kanë nevojë,
dhe e gjitha kjo bëhet në dëm të kërkimit shkencor. Sardenjasit pa
dashur ti akuzoj për lehtësi, dëshirojnë të kalërojnë (dhe të
kalërohen) nga hipoteza të Forta që lartësojnë një farë sensi të vjeter
infeririteti që kanë (i krijuar nga fakti se nuk janë dhe nuk ndihen
italianë), prandaj hipoteza iliro-shqiptare nuk është tërheqëse duke
qënë se është bijë e një populli të pakicës.
Megjithatë kohët
e fundit duke lexuar artikujt nëpër revistat sardenjase po preket
shkarazi – kuptohet duke mos më përmendur si burim fare – një farë
lidhje e botës së hershme sardenjase me atë thrake, e parë në të
njëjtën formë ashtu si ajo imagjinarja e zonës Lidiane.
Elementët
e fortë që argumentojnë tezën time janë: lokalizimi i disa leksemave në
zonat më konservuese të Sardenjës, të cilat nuk janë të shpjegueshme me
anë të latinishtes por mund të shpjegohen me anë të shqipes,
rumanishtes, me anë të disa elementëve arkaik të balto-sllavishtes ose
me ato pak që njohim nga thrakishtja dhe ilirishtja shpesh të ruajtura
nga glosa dhe fjalët greke.
Egzistojnë të dhëna të burimeve
historiografike greke që tentojnë të kualifikojnë ardhjen e elementëve
ilirik në Sardenjë, (jo si pushtim popujsh), sëbashku me njerëz të
Beotisë (që flisnin gjuhën Eolite) duke shënuar një moment të
rëndësishëm të qytetërimit, të ushtruar nga njerëz me një kulturë më të
lartë në krahasim me ishullorët sidomos në bujqësi dhe kultivim.
Brunilda Ternova:
Ky libër është publikimi juaj i tretë i vet-financuar. Mendoni se është
e natyrshme dhe e “drejtë” që studime të tilla shkencore të hasin kaq
shumë vështirësi për tu botuar dhe publikuar nga organet paraprake, dhe
nga shtëpitë botuese?
Prof. Alberto G. Areddu:
Për fat të keq më duhet të them se kjo është një praktikë shumë më e
përhapur sesa mendohet. Sot, ose ke përkrahjen e një shtëpie botuese të
fuqishme që mendon të botojë tremijë kopje, ose në të kundërt duhet ti
apelohesh industrisë së librit on demand e cila maskohet nën petkun e
industrisë zyrtare. Prandaj dikush edhe mund të punoj mbi një hipotezë
e cila mund të jetë komplet e gabuar, duke investuar kohë dhe kapitale
e duke vet rrezikuar.
Ajo që është e papranueshme është fakti
se botimin nuk ta lejojnë pikërisht ata që ndajnë të njëjtat interesa
me ty, kjo ështe e tmerrëshme dhe jo njerzore. Por nuk ka kuptim të
ankohesh duke gjykuar pasojat mbi insistimin e kësaj heshtjeje, pasi
akademikët janë të auto-rekomanduar dhe korporativ, dhe nëse i ke
lejuar vet-vetes ti kritikosh në studimet e tua atëhere per ty ka marre
fund gjithshka.
Brunilda Ternova:
Teoritë tuaja janë shumë revolucionare; keni patur pak ndrojtje se mos
idetë tuaja kritikoheshin nga qarqet akademike dhe shkencore?
Prof. Alberto G. Areddu:
Janë më pak revolucionare sesa mund të merret me mend. Ideja e një
elementi paleo-ballkanik në brendësi të gjuhës sarde nuk është nje ide
e re. Studjuesi më i madh i gjuhës sarde, gjermani Max Leopold Wagner e
kishte shprehur këte ide në studimin e tij më 1933 të publikuar në
revistën Revue de Linguistique Romane (të cilën kushdo mund ta shkarkoj
nga siti web Gallica). Për fat të keq, kjo ide, më pas ra në atë të
shkollës italiane të ashtëquajtur “mediterraneiste”, që shihte një
prani të konsiderueshme elementësh pre-indoeuropjan në zonën e
mesdheut, me më pak elementë indoeuropjanë.
Megjithatë unë e
përsëris, se do më pëlqente që studimet e mia të kritikoheshin pasi do
të thotë se “egzistojnë. Prandaj, duke marrë parasysh faktin se prej dy
vjetësh në Sardenjë nuk është publikuar asnjë recension nëpër gazetat
lokale , televizionet, revistat akademike ose parakademike, për të
nxjerr në pah punën time kam krijuar një web sit personal dhe shkruaj
në ndonjë blog.
Gazetarët (90% e të cilëve nuk njeh as greqishten
dhe as latinishten e jo më të njohin shqipen), degjojnë me veshore ato
që u thuhet nga referuesit universitarë, që shpesh janë të ndërlidhur
me shtëpitë botuese, me ato shpërndarëse, dhe me ato dy gazeta që
publikohen (të cilat nuk është se shkëlqejnë).
Mund të shtohet ndonjë gjë tjetër më tepër se kaq?
Brunilda Ternova: Çfarë përfaqson për Ju Sardenja dhe çfarë do të thotë të jesh sardenjas sot nën dritën e kësaj lidhje Sardo-Ilire (Shqiptare)?
Prof. Alberto G. Areddu:
Do të thotë të ravijëzosh një drejtim të largët, i cili në epokën e
Bronxit, i ka sjellë elementë qytetërimi atyre popullsive të cilat
kishin ngelur në fazat e prapambetura të Neolitit.
Është e mundur që
në zonën Nuoreze (hetimet gjenetike janë akoma në fazat fillestare), të
zbulohen bërthama të lidhura gjenetikisht me popullsitë e sotëme të
ballkanit; është kjo arsyeja për të cilën njërin nga kapitujt e kam
titulluar duke parafrazuar Virgjilin: “Mbi kërkimin e babait antik”.
Brunilda Ternova:
Prania e diasporës Shqiptare në Itali është ndër më të shumtat dhe më
konstantet që njihen historikisht, duke nisur që nga antikiteti e duke
vazhduar deri më sot në ditët tona. Mendoni se kjo lidhje kaq antike
dhe prania e sotëme shqiptare në territorin italian, mund të ndihmojnë
në krijimin e një klime vëllazërore reciproke midis popujve tanë dhe
gjithashtu shkembimeve të ardhëshme midis studjuesve e shkencëtarëve?
Prof. Alberto G. Areddu:
Unë uroj që kjo gjë të ndodhë. Fatkeqësisht ndodhemi në një moment që
ashtu si në Itali edhe në Sardenjë ka patur një farë reagimi ndaj
emigrantëve në vetvete (tout court), që nuk merr parasysh cilësitë
personale të individëve, dhe e gjitha kjo për arsye të rendit publik
dhe të krizës aktuale ekonomike.
Duke arsyetuar në aspektin antik,
egzistencën e një diaspore ilire mund ta shohim tek “Popujt e detit”
midis të cilëve përfshihen Shardanat. Populli i Shardanëve, që sipas
interpretimeve të studjuesëve Schachermeyr dhe Bonfante mendohej se
ishin njerëz me origjinë ilire, të shtyrë nga nevoja u spostuan drejt
deltës së lumit Nil, për tu drejtuar më vonë drejt Palestinës. Janë të
shumta të dhënat që na sigurojnë se kjo dyndje ka ndodhur: qyteti i
Sarda (Shudah i sotëm), fisi i Sardeates ose i Ardiejve, qyteti
Pelastae nga ku kemi emrin etnik Pelaestini ose Pelasgi, etj, etj.
Brunilda Ternova:
Mendoni se mund të organizohen edhe sipërmarrje të tjera – jo vetëm
publikime studimesh por edhe sipërmarrje akademike – për të hedhur më
shumë dritë mbi këto argumente që zbulojnë misteret e të kalurës së
popujve tanë?
Prof. Alberto G. Areddu:
Patjetër. Është e nevojshme që studjuesit shqiptarë të merren me
“Gjërat Sarde” për të parë nëse edhe ata, nga ana e tyre, identifikojnë
bërthama të përbashkëta qytetërimi. Gjithashtu, shpresoj që edhe ne nga
ana jonë - qofshim ose jo akademikë por thjesht kureshtarë, ose
eksperimentues të arsyeshëm pa paragjykime dhe të pajisur me dritën e
llogjikës - të merremi me “Gjërat Shqiptare”, duke studjuar në menyrë
më të thelluar dialektet, traditat dhe toponimet shqiptare.
Fatkeqësisht
paguajmë një peshë negative: jemi popuj të vegjël në numër dhe nuk e di
sesa do të ishim të gatëshëm si në Shqipëri ashtu edhe në Sardenjë të
thelloheshim mbi këto lidhje delikate.
Brunilda Ternova: Cili ështe mesazhi juaj për lexuesin shqiptar dhe cili do të jetë argumenti i veprës suaj të ardhëshme?
Prof. Alberto G. Areddu:
Njëra nga dëshirat e mia kulturore do të ishte zhvillimi i një rryme
edhe jashtë Shqipërisë, që të rivlerësojë antikitetin ilir, ashtu si ka
ndodhur për popullsitë e tjera antike indoeuropjane gati të harruara si
psh. rasti i sagave kelte.
Dëshira ime shkencore është që në
studimin e ardhëshëm të thelloj disa aspekte të rindërtimit historik
dhe kulturor të lëna në harresë gjatë studimit “Origjina Shqiptare e
qytetërimit në Sardenjë”, pra të sjell jo vetëm fjalë por edhe objekte,
tradita, ndërlidhje reciproke dhe simbole.
Më lejoni të ndahem
nga ju duke përdorur një fjalë përshëndetëse tipike shqiptare: falem,
që sipas të madhit Eqrem Çabej rrjedh nga latinishtja CHALARE e ruajtur
edhe sot në gjuhët Sarde dhe Korse në vlerën origjinale “zbres”
(falare). Faleminderit të gjithë juve!
Brunilda Ternova: Faleminderit Juve Professor Areddu për këtë intervistë shumë të këndëshme!
Shënime
1)abiogjenetikisht: Teori që hipotizon krijimin e organizmave të gjalla nga lënda pa jetë.
Për informacione të mëtejshme ju ftojmë të konsultoni blogun e autorit:
http://web.tiscali.it/sardoillirica/sardoillirica/ARCHIVIO%20ILLIRICO.htm
Per të kontaktuar me autorin E-mail: illirica@tiscali.it
Intervistoi dhe përktheu nga italishtja: Brunilda Ternova
Intervista
eshte publikuar ne gjuhen shqipe prane portalit Albanianews.it:
http://albanianews.it/interviste/240609-interviste-me-autorin-i-librit-origjina-shqiptare-e-qyteterimit-ne-sardenje
Burimi / Autori i lajmit : ShtypiDites
